Najpopularniejsze przepisy

Najnowsze artykuły

Arbuz. Niskokaloryczna i zdrowa przekąska

Arbuz. Niskokaloryczna i zdrowa przekąska

Arbuz (Citrullus lanatus) to roślina pochodząca z Afryki, gdzie hodowana jest już od ponad 4000 lat, natomiast pierwsze wzmianki o hodowli arbuza w Europie pochodzą z roku 961. Jest spokrewniony z ogórkiem i dynią, jego owoce są duże, okrągłe lub podłużne, o lekko gąbczastym miąższu najczęściej koloru czerwonego lub żółtawego, dużej ilości pestek i grubej, ciemnozielonej skórce w jasnozielone prążki. Współcześnie uprawiany jest w wielu krajach Europy, także w Polsce, jednak najsmaczniejsze i najsłodsze pochodzą z rejonów południowych.

Jego miąższ składa się w 92% z wody, stąd też nazwa - „water“ melon, reszta to cukry – 8,4%, nieco błonnika pokarmowego – 0,3%, witaminy i minerały. Spośród witamin obecnych w arbuzie warto zwrócić uwagę głównie na witaminę C, będącą silnym antyoksydantem, witaminę A, a także  jej prowitaminę – beta-karoten. Związki te chronią komórki organizmu przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Wolne rodniki to wysoce reaktywne grupy atomów lub cząsteczki, powstające w wyniku stresów, stosowania alkoholu, nikotyny i leków, zanieczyszczenia powietrza, promieniowania lub różnego rodzaju stanów zapalnych. Skutkiem ich obecności jest uszkodzenie błon komórkowych, białek organizmu, kwasów nukleinowych, co z kolei prowadzi do występowania nowotworów, miażdżycy, stanów zapalnych i ogólnego starzenia się organizmu.

Arbuzy są też bogate w potas, niezbędny dla przebiegu wielu reakcji enzymatycznych, zachowania równowagi kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej organizmu, a także ważny dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i mięśniowego.

Szczególnie istotna jest też obecność likopenu – czerwonego barwnika występującego między innymi również w pomidorach, papryce, truskawkach, o bardzo silnych właściwościach przeciwutleniających, antymutagennych, obniżających ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia i chorób nowotworowych, przede wszystkim gruczołu krokowego, żołądka, szyjki macicy i trzustki. Likopen chroni też nasze DNA przed uszkodzeniami, a także obniża poziom cholesterolu LDL.

Arbuz jest też źródłem cytruliny, która w organizmie może być metabolizowana do argininy, co z kolei skutkuje zwiększeniem ilości tlenku azotu i polepszeniem ukrwienia mięśni, wydolności i odporności organizmu.

Charakterystyczną substancją dla dyniowatych, w tym dla arbuza, jest kurkubitacyna o gorzkim posmaku – wykazuje ona działanie  antybakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwnowotworowe. Ponadto działa przeciwzapalnie i chroniąco na komórki wątroby.

Arbuz posiada też niewielkie ilości białka, w skład których wchodzą takie aminokwasy jak: arginina, histydyna, izoleucyna, leucyna, lizyna, metionina, fenyloalanina, treonina, tryptofan i walina.

Owoc ten jest więc nie tylko świetną, niskokaloryczną (36kcal/100g) przekąską o działaniu orzeźwiającym i chłodzącym - co szczególnie doceniane jest w okresie letnim - ale wykazuje też wiele właściwości prozdrowotnych. Arbuz wykorzystywany był już w tradycyjnej medycynie chińskiej i plemionach afrykańskich, ale do dziś znajduje zastosowanie w medycynie naturalnej jako środek moczopędny, oczyszczający organizm z toksyn, chroniący wątrobę, a także przeczyszczający, co wynika z obecności olejku rycynowego.

Wykazano też ochronne działanie arbuza przed obumieraniem komórek trzustki, dzięki czemu może on zapobiegać cukrzycy. Warto jednak pamiętać, że owoc ten zawiera sporo cukru i ma wysoki indeks glikemiczny, dlatego osoby chorujące na cukrzycę powinny go jeść z umiarem.

Coraz większym zainteresowaniem cieszą się arbuzy bezpestkowe, należy jednak wspomnieć, że i pestki zawierają w sobie wiele dobroczynnych substancji, takich jak witamina C, minerały, białko, oleje, w tym kwasy tłuszczowe: linolenowy, oleinowy, palmitynowy i stearynowy, oraz związki fenolowe. Wyciągi z pestek arbuza również używane są do leczenia infekcji dróg moczowych, nadciśnienia, cukrzycy, biegunki, rzeżączki a także w przemyśle kosmetycznym. Nadają się do prażenia i jedzenia w formie przekąski, a także w formie zmielonej do stosowania jako mąka.

Ze względu na szerokie działanie arbuzów warto wykorzystać sezon na niego i zamienić słodkie desery na ten niskokaloryczny owoc, który z pewnością pomoże nam zachować dobre zdrowie i szczupłą sylwetkę. Poza zastosowaniem w kuchni można go używać także jako domowy kosmetyk – ma on bowiem działanie ściągające, tonizujące i zapobiegające zmarszczkom – na pewno zadziała jako maseczka, jak i okłady z jego plastrów.

 

 

Piśmiennictwo:

[1] Adetutu A., Olorunnisola O.S. and Owoade O.A., (2015) Nutritive Values and Antioxidant Activity of Citrullus lanatus Fruit Extract. Food and Nutrition Sciences, 6, 1056-1064

[2] Balakrishnan N., Varughese M., Subash P., A Review on Citrullus lanatus Thunb, Balakrishnan et al /International Journal of Pharmaceutical Sciences Letters 2015 Vol. 5 (3)| 558-562, ISSN:2277-4564

[3] Ciborowska H., Rudnicka A. 2007. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. PZWL Warszawa: 126-133

[4] Erhirhie E.O., Ekene N.E., Medicinal Values on Citrullus lanatus (Watermelon):

Pharmacological Review, International Journal of Research in Pharmaceutical and Biomedical Sciences ISSN: 2229-3701

[5] Munisse P., Bode Andersen S., Dahl Jensen B. and Lindskrog Christiansen J., Diversity of landraces, agricultural practises and traditional uses of watermelon (Citrullus lanatus) in Mozambique, African Journal of Plant Science Vol. 5(2), pp. 75-86, February 2011, Available online at http://www.academicjournals.org/ajps ISSN 1996-0824 ©2011 Academic Journals

[6] Nwankwo I.U., Onwuakor C.E., Nwosu V.C., Phytochemical Analysis and Antibacterial Activities of Citrullus Lanatus Seed against some Pathogenic Microorganisms, Global Journal of Medical research: c, Microbiology and Pathology, Volume 14 Issue 4 Version 1.0 Year 2014, Online ISSN: 2249-4618 & Print ISSN: 0975-5888

[7] Skiepko N., Chwastowska-Siwiecka I., Kondratowicz J., Właściwości likopenu i jego wykorzystanie do produkcji żywności funkcjonalnej, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2015, 6 (103), 20 – 32, DOI: 10.15193/zntj/2015/103/084

Czytaj więcej

Mniszek lekarski: więcej niż chwast

Mniszek lekarski: więcej niż chwast

Mniszek pospolity (Taraxacum officinale), nazywany też mniszkiem lekarskim, to pospolity chwast występujący na całej półkuli północnej, także Polsce. Z jednej strony spędza sen z powiek ambitnym właścicielom zadbanych trawników, z drugiej strony skrywa zarówno w swoich kwiatach, liściach jak i korzeniach wiele dobroczynnych substancji. Będąc na łonie natury często ignorujemy jego obecność, być może ze względu na duże podobieństwo do innej rośliny – mlecza, która jest trująca. Rozróżnienie obu roślin nie jest jednak tak trudne jak by się wydawało: liście mniszka lekarskiego wyrastają tuż przy ziemi, a na łodydze wyrasta tylko jeden kwiat, natomiast z łodygi mlecza wyrastają na całej jego długości dodatkowe kwiaty oraz liście.

Mniszek lekarski stosowany był w medycynie tradycyjnej i współczesnej na terenach Europy, Azji i Północnej Ameryki, choć z jego cudownych właściwości zdawali sobie sprawę już w X wieku także arabscy lekarze, zalecając go jako środek moczopędny, przeczyszczający i poprawiający funkcjonowanie wątroby. W tradycyjnej medycynie chińskiej preparaty zawierające wyciąg z mniszka stosowane były jako lek na zapalenie wątroby oraz infekcje górnych dróg oddechowych, w tym zapalenia płuc i oskrzeli.

Wyjątkowe działanie mniszka pospolitego wynikają z obecności flawonoidów (luteoliny, apigeniny, chryzoeriolu, kwercetyny, izoramnetyny), fitosteroli, polifenolokwasów (cykoriowego, chlorogenowego, kaftarowego, kawowego), karotenoidów, kumaryny, soli mineralnych, w tym bardzo wysokiej zawartości potasu, witaminy C, witaminy A oraz inuliny.

Inulina to wyjątkowy polisacharyd o działaniu prozdrowotnym – spożyta z pokarmem trafia do jelita grubego, gdzie na skutek fermentacji wpływa na namnażanie dobroczynnej populacji bifidobakterii, co z kolei wpływa na regulację stężenia cholesterolu. Ponadto na skutek tego procesu polepsza się biodostępność składników mineralnych takich jak magnez, wapń, cynk i żelazo, co stanowi ważny czynnik w polepszeniu mineralizacji kości. Poprzez wpływ na florę jelitową inulina ogranicza aktywność β-glukuronidazy, enzymu, którego działanie może przyczyniać się do powstawania nowotworów hormonozależnych.

Inulina wykazuje ponadto działanie przeciwmiażdżycowe poprzez obniżenie cholesterolu LDL i trójglicerydów, a także wspomaga pracę jelit i reguluje wypróżnienia.

Jest chętnie używana w produkcji żywności dzięki swoim właściwościom żelującym, zagęszczającym i niskiej kaloryczności. Inulina może być stosowana przez osoby cierpiące na cukrzycę ze względu na jej niską słodkość i działanie hipoglikemiczne.

Mniszek lekarski znany jest głównie ze swojego działania moczopędnego, ale sprawdza się też świetnie w przypadku schorzeń związanych z wątrobą, woreczkiem żółciowym oraz problemów trawiennych. Może pomóc powrócić do zdrowia po przebytej żółtaczce, a niemiecka Kommission E, zajmująca się leczniczymi preparatami roślinnymi zaleca jego stosowanie także w przypadku leczenia anoreksji i niestrawności.

Preparaty zarówno z korzeni jak i z liści mniszka mogą też być z powodzeniem stosowane jako środki wzmagające apetyt, poprawiając zarazem trawienie pokarmów.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za włączeniem mniszka lekarskiego do swojej diety jest jego działanie łagodzące, przeciwzapalne i immunosupresyjne, a także wspomagające proces odchudzania i łagodzące objawy napięcia przedmiesiączkowego. Niektóre badania wykazały, że ekstrakty z tej rośliny mogą wspomóc obumieranie guzów, a choć proces ten nie jest do końca poznany, wszystko wskazuje na to, że mniszek lekarski jest w stanie modulować reakcje immunologiczne. Inne chińskie badanie z kolei wykazało, iż mieszanka ziołowa na bazie mniszka lekarskiego była równie skuteczna w zwalczaniu zakażenia układu pokarmowego spowodowanego bakterią Helicobacter pylori jak stosowanie gentamycyny.

Co najważniejsze, mniszek lekarski stosowany jest od wieków i uważany jest za roślinę bezpieczną, nie wykazującą właściwości toksycznych. Może być stosowany przez kobiety karmiące i ciężarne oraz przez dzieci, a alergie występują wyjątkowo rzadko (osoby uczulone na inne rośliny z gatunku astrowatych mogą doświadczyć alergii krzyżowej). Ustalono, że dawka 6g na kilogram masy ciała jest bezpieczna dla zdrowia, zatem ryzyko przedawkowania jest niezwykle niskie.

Zalecaną dawką zarówno w przypadku korzeni, jak i liści jest 4-10 gramów dziennie, w zależności od zapotrzebowania, jednak stosowanie preparatów mniszka nie jest polecane osobom cierpiącym na ostre zapalenie żołądka, pęcherzyka żółciowego i jelit.

Mniszek lekarski może być spożywany w postaci gotowych preparatów i suplementów, choć świetnie nadaje się również jako dodatek do sałatek, z jego kwiatów produkuje się miody i wina, a korzenie mogą stanowić substytut kawy.

Warto jednak pamiętać, aby spożywać mniszka z bezpiecznych źródeł – te zerwane w środku miasta mogą być skażone herbicydami. Zachowując jednak ostrożność regularne spożywanie mniszka lekarskiego może przynieść nam nieocenione korzyści nie tylko w zdrowiu, ale i w chorobie, warto zatem rzucić na te niezwykłe kwiaty świeże spojrzenie, i oprócz chwasta i łatwo dostępnego pokarmu dla chomików i świnek morskich znaleźć w nim środek leczniczy o szerokim zastosowaniu.

 

 

Bibliografia:

[1] Abdel E. G., Nesreen M., Deepika D., Nutrient composition of dandelions and its potential as human food, American Journal of Biochemistry and Biotechnology, 2012, 8 (2), 118-127 ISSN: 1553-3468

[2] Fang JY. Effect of fu-zheng qu-xie on gastric disease infected with Campylobacter pyloridis

[article in Chinese]. Zhong Xi Yi Jie He Za Zhi. 1991;11(3):150-152, 133.

[3] Gudej J., Owczarek A., Roślinne surowce lecznicze – badania makroskopowo-mikroskopowe, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra i Zakład Farmakognozji, Łódź 2012

[4] Kemper K. J., Dandelion (Taraxacum officinalis), The Longwood Herbal Task Force and The Center for Holistic Pediatric Education and Research

[5] Nowak A., Klimowicz A., Bielecka-Grzela S., Piechota M., Inulina – cenny składnik żywieniowy, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie 2012, 58, 1, 62–65

[6] Różański H.,Fitoterapia chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego, Akademia Medyczna im. K. Marcinkowskiego, Ośrodek Badawczo-Rozwojowy LNB Poland

[7] Yarnell E., Abascal K., Dandelion (Taraxacum officinale and T mongolicum), Integrative Medicine Vol. 8, No. 2 Apr/May 2009, ISSN: 1543-953X

Czytaj więcej