Żywność GMO - zalety, potencjalne zagrożenia, bezpieczeństwo

Technologia zyskująca sobie coraz większe zainteresowanie, a zarazem wciąż wzbudzająca wiele obaw.
Czy GMO jest groźne? Czy może jest szansą na żywność lepszej jakości? O tym w dzisiejszym artykule😉

 

Zgodnie z definicją, żywność modyfikowana genetycznie to „żywność zawierająca, składająca się lub wyprodukowana z organizmów modyfikowanych genetycznie”. Najwięcej upraw genetycznie modyfikowanych roślin (80%) stanowią uprawy soi i kukurydzy, inne to: bawełna, rzepak, burak cukrowy, lucerna, papaja, dynia, pomidory, ziemniak i bakłażan. Podstawowe kierunki modyfikacji roślin to zwiększenie ich tolerancji na środki chwastobójcze, odporność na choroby i szkodniki. Osobną kategorię zajmują transgeniczne drobnoustroje. Stosuje się je w produkcji fermentowanych środków spożywczych oraz dodatków do żywności: enzymów, aminokwasów i kwasów organicznych.

 Mimo powszechnego użycia (w samej Europie zatwierdzono około 60 odmian transgenicznych) i ogromnego zainteresowania producentów, GMO wciąż budzi ona obawy co do bezpieczeństwa stosowania. Przyjrzyjmy się, jakie są wady i zalety stosowania GMO.

 

Zalety:

- żywność GMO jest korzystna ekonomicznie, pozwala uzyskać większe plony, a zatem i zyski. W dobie szybko powiększającej się liczby ludności na świecie, żywność transgeniczna może okazać się odpowiedzią na problem głodu,

- niektóre modyfikacje poprawiają cechy sensoryczne i przetwórcze surowców roślinnych, podnoszą ich wartość żywieniową poprzez wzbogacenie w witaminy, składniki mineralne, kwasy tłuszczowe itp. (np. tzw. „złoty ryż”, bogaty w witaminę A),

- zmniejszenie ilości substancji szkodliwych w roślinach: toksyn, nasyconych kwasów tłuszczowych, alergenów (np. pszenica o 76,4% obniżonej zawartości glutenu),

- pozwala uzyskać żywność funkcjonalną zawierającą nutraceutyki,

- możliwość wykorzystania organizmów transgenicznych  do rekultywacji zdegradowanego środowiska.

 

Potencjalne zagrożenia:

- wzrost alergenności,

- z powodu lepszej tolerancji na środki ochrony roślin, rośliny GM mogą być nimi traktowane w większym stopniu, co będzie skutkować zwiększoną ilością wprowadzonych do organizmu konsumenta substancji, np. glifosatu,

- innym potencjalnym zagrożeniem jest niekontrolowany transfer DNA do organizmu, co jednak uważa się za bardzo wątpliwe. Jest to teoretycznie możliwe, jednak nigdy nie stwierdzono takiego przypadku,

- inne potencjalne zagrożenia, nieznane i nie do przewidzenia w świetle obecnego stanu wiedzy.

 

Regulacje

Żywność modyfikowana genetycznie podlega licznym regulacjom prawnym. Regulacje europejskie to:

- Dyrektywa 2009/41/WE z dnia 6 maja 2009 r., dotycząca stosowania mikroorganizmów zmodyfikowanych genetycznie,

- Dyrektywa 2001/18/ WE z dnia 12 marca 2001 r., określająca zasady uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie,

- Rozporządzenie 1829/2003 z dnia 22 września 2003 r., opisujące procedury wprowadzania do obrotu na terenie całej UE żywności lub pasz genetycznie zmodyfikowanych

- Rozporządzenie 1830/2003 z dnia 22 września 2003 r., podejmujące aspekty etykietowania i śledzenia obiegu organizmów genetycznie zmodyfikowanych, żywności oraz pasz transgenicznych

 

Regulacje polskie:

- Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych

- Ustawa z  dnia 22 lipca 2006 r. o paszach

- Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie

 

Żaden podmiot nie może wprowadzić do obrotu żywności GM, jeśli nie otrzyma zezwolenia, a otrzymanie go jest uzależnione od tego, czy jego bezpieczeństwo zostanie w wystarczający sposób udowodnione. Regulacje europejskie są o wiele surowsze, niż prawo Stanów Zjednoczonych, gdzie żywność GM nie jest objęta osobną kategorią przepisów od żywności tradycyjnej. Prawodawstwo UE podchodzi do GMO zgodnie z zasadą ograniczonego zaufania.

 

Bezpieczeństwo

Istnieje szereg regulacji, których zadaniem jest czuwanie nad bezpieczeństwem żywności modyfikowanej genetycznie. Ocena bezpieczeństwa obejmuje: opis organizmu modyfikowanego genetycznie, charakterystykę modyfikacji, badanie toksykologiczne, analizę potencjału alergizującego, stabilność wprowadzonego genu, zawartość składników odżywczych oraz opis skutków przetworzenia. Punktem wyjściowym w ocenie bezpieczeństwa jest porównanie zmodyfikowanego organizmu z jego pierwowzorem. Wybrane białka bada się pod kątem homologii z białkami toksycznymi, stabilności, podatności na trawienie enzymami proteolitycznymi. Wyznacza się także toksyczność ostrą, podprzewlekłą, przewlekłą, genotoksyczną, potencjalne działanie rakotwórcze oraz toksyczność reprodukcyjną i rozwojową.

Dotychczasowe badania dostarczyły dowodów na to, że żywienie paszą GMO nie wpływa na pogorszenie się parametrów fizjologicznych zwierząt laboratoryjnych. Rośliny tradycyjne i transgeniczne są trawione tak samo, a w produktach zwierzęcych nie stwierdzono obecności zmodyfikowanego DNA.

Obecne stanowisko środowiska naukowego mówi, że żywność genetycznie modyfikowana jest bezpieczna. Takie stanowisko utrzymywało 88% działaczy amerykańskich w 2014 roku. Z kolei Prezydium Polskiej Akademii Nauk przyjęło uchwałę wyrażającą poparcie dla stanowiska Wydziału Nauk Biologicznych i Rolniczych PAN w sprawie GMO. Prezydium uznało za bezpodstawne ograniczanie korzystania z tej technologii. Zaznaczono, że nie ma dowodów na negatywny wpływ żywności GM na zdrowie. Również WHO stoi na stanowisku, że żywność modyfikowana genetycznie została gruntownie przebadana pod kątem ryzyka dla człowieka i nie stanowi zagrożenia. Podkreśla się, że nie wykazano skutków ubocznych w przypadku odmian, które od wielu lat są spożywane przez ogół populacji.

Na uwagę zasługuje fakt, że od 2006 roku ukazało się ponad 30 tys. artykułów traktujących o żywności transgenicznej , z czego 237 prac badawczych, co oznacza, że GMO jest najlepiej przebadaną żywnością na rynku.

 

Podsumowanie

 Nie wykazano jak dotąd szkodliwości GMO. Nie można jednak wykluczyć nieznanych przyszłych skutków niepożądanych. Nie wszystkie badania dotyczące GMO przeprowadzane były na zwierzętach, które wydały na świat potomstwo, dlatego trudno szacować skutki w kolejnych pokoleniach (choć i takie odbyły się i nie dostarczyły dowodów na negatywne skutki międzypokoleniowe). W świetle aktualnych badań obawy te wydają się mało prawdopodobne, niemniej należy brać je pod uwagę. Potrzeba jeszcze kolejnych badań, potwierdzających bezpieczeństwo stosowania roślin GM.

 

 

Lucińska, Marta, and Halina Grajeta. "Wpływ modyfikacji genetycznych na jakość i bezpieczeństwo żywności." Probl. Hig. Epidemiol 96.4 (2015): 705-712.

Wrzesniewska-Wal, I. "Bezpieczeństwo upraw GMO i żywności GM na podstawie nowych regulacji prawnych na poziomie międzynarodowym i krajowym." Żywność Nauka Technologia Jakość 25.4 (2018).

Pisarski, Ryszard K., Eugeniusz R. Grela, and Antoni Lipiec. "Przydatność i bezpieczeństwo roślin transgenicznych (GMO) w żywieniu zwierząt." Postępy Nauk Rolniczych (2011).

Wrześniewska-Wal, Iwona. "Regulacje prawne GMO. Aspekty prawne i środowiskowe." Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 593 (2018).

 

Korzystając z naszej strony, wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies . Zaktualizowaliśmy naszą politykę przetwarzania danych osobowych (RODO). Więcej o samym RODO dowiesz się tutaj.