#MnieToNieDotyczy: rak prostaty

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia łagodny przerost prostaty, zwanej też sterczem lub gruczołem krokowym – stwierdza się u połowy panów w wieku 60 lat i prawie wszystkich 80-latków – ok. 90% populacji. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów rak gruczołu krokowego powoduje 8% zgonów wśród Polaków. Zajmuje on trzecią pozycję wśród umieralności (po raku płuc i raku żołądka), a drugą (po raku płuc, a przed nowotworem jelita grubego) wśród zachorowalności mężczyzn na nowotwory. Zachorowania na raka gruczołu krokowego stanowią 13% zachorowań na nowotwory złośliwe u mężczyzn w Polsce, a ich liczba, niestety, zwiększa się. Większość zachorowań na nowotwory złośliwe gruczołu krokowego w tym raka prostaty przypada w siódmej i ósmej dekadzie życia (87% występuje po 60 roku życia, ponad 50% zachorowań przypada po 70 roku życia). Z badań wynika, że rak stercza jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn.

Rak prostaty daje objawy nietypowe, które łatwo pomylić z łagodnym przerostem prostaty. Obecnie większość nowotworów gruczołu krokowego wykrywana jest w stadium bezobjawowym – chorzy są diagnozowani w związku ze stwierdzeniem podwyższenia stężenia PSA lub trafiają do urologa z powodu objawów łagodnego przerostu gruczołu krokowego.

Na pierwsze badanie prostaty należy zgłosić się po ukończeniu 45. roku życia jeżeli w rodzinie obserwowano już raka prostaty. Pozostali mężczyźni od ukończenia 50. roku życia. Badanie powinien przeprowadzić lekarz rodzinny lub skierować pacjenta do specjalisty urologa. Pierwszym badaniem zwykle wykonywanym u mężczyzn z podejrzeniem raka stercza jest badanie palcem przez odbytnicę (łacińskie per rectum). Pozwala ono na sprawdzenie powierzchni, wielkości oraz konsystencji gruczołu krokowego. Oznaczenie poziomu markera specyficznego dla prostaty (PSA, ang. Prostate Specific Antygen) czyli białka w surowicy krwi. Komórki nowotworów gruczołu krokowego uwalniają większe ilości PSA do krwiobiegu, niż prawidłowe komórki. USG przezodbytnicze gruczołu krokowego w celu oceny objętości i budowy oraz rozpoznania ewentualnych zmian patologicznych narządu.

Czynniki związane z podwyższonym ryzykiem rozwoju raka prostaty to:

  • wiek – nowotwór ten bardzo rzadko ujawnia się przed 50. rokiem życia, a ponad połowa chorych w momencie rozpoznania ma co najmniej 70 lat.
  • obciążenie rodzinne (rak prostaty w rodzinie),
  • rasa czarna,
  • otyłość i dieta wysokotłuszczowa -> czytaj więcej: mleko krowie vs rak prostaty
  • siedzący tryb życia,
  • podwyższony poziom androgenów.

Jakie objawy powinny niepokoić każdego mężczyznę?

  • dolegliwości związane z oddawaniem moczu, takie jak trudności w opróżnieniu pęcherza czy częstomocz,
  • wstawanie w nocy więcej niż raz by oddać mocz – najlepiej skonsultować z lekarzem,
  • zaburzenia erekcji, których nie można lekceważyć – jeśli nie mają podłoża emocjonalnego warto skonsultować się z urologiem.

Polscy mężczyźni niechętnie zgłaszają się na badania profilaktyczne, a także lekceważą pierwsze niepokojące oznaki choroby. Powody wskazywane przez ekspertów związane są z niską świadomością Polaków w zakresie profilaktyki i diagnostyki nowotworu gruczołu krokowego, krępującym badaniem per rectum, brakiem odpowiedzialności i troski o własne zdrowie – mężczyźni zwykle pamiętają o cyklicznych przeglądach swoich czterech kółek, a zapominają o tym, że ich organizm również potrzebuje przeglądów zdrowotnych czyli badań profilaktycznych.

Wpływ na zmniejszenie ryzyka powstawania nowotworu gruczołu krokowego mają:

  • dieta bogata w wielonienasycone kwasy tłuszczowe (zawarte w oleju lnianym) oraz jednonienasycone kwasy tłuszczowe (zawarte w oliwie z oliwek),
  • dieta obfita w warzywa i owoce zawierające selen, witaminyD, E i betakaroten (szczególnie wskazane jest spożywanie pomidorów, które zawierają w sobie likopen oraz dynię i słonecznik, a także soję zawierającą izoflawony (genisteinę) i retinoidy),
  • regularna i dopasowana do wieku, sylwetki i stylu życia aktywność fizyczna,
  • unikanie siedzącego trybu życia,
  • wykluczenie palenia tytoniu,
  • ograniczenie spożywania alkoholu.

Częste spożywanie pomidorów, zwłaszcza sosu pomidorowego, zmniejsza ryzyko zachorowania na raka gruczołu krokowego, ponieważ warzywa zawierają likopen, karotenoid i potencjalny silny antyoksydant. Fińskie badanie profilaktycznego ATBC (Alpha-Tocopherol, BetaCarotene Cancer Prevention) wykazało 40% zmniejszenie zachorowalności i umieralności z powodu raka gruczołu krokowego u mężczyzn przyjmujących alfa-tokoferol (rozpuszczalna w tłuszczach witamina E) w porównaniu z przyjmującymi placebo.

W ciągu ostatnich 20 lat pojawiło się wiele dowodów na to, że rak gruczołu krokowego powoduje wiele genów podatnych na interakcje z czynnikami hormonalnymi i środowiskowymi. Chociaż znanych jest coraz więcej czynników genetycznych wpływających na ryzyko zachorowania na raka gruczołu krokowego to wydaje się, że do objawienia się choroby jest prawdopodobnie potrzebny bodziec środowiskowy. Świadczy o tym wyraźne zróżnicowanie poziomu częstości zachorowań i umieralności w różnych regionach geograficznych. Jednym z typów raka gruczołu krokowego jest postać prawdziwie dziedziczna, która pojawia się w młodym wieku i dotyka członków tej samej rodziny. Zgodnie z danymi szacunkowymi odpowiada za 5-10% nowotworów prostaty, a wśród osób w młodym wieku (poniżej 55 roku życia) występuje u 30-40% przypadków. Dodatni wywiad rodzinny jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka stercza. Ryzyko to jest większe, jeśli nowotwór stercza rozpoznano w młodszym wieku lub dotknął trzech lub więcej członków rodziny. Mężczyzna, który ma jednego bliskiego krewnego z rakiem gruczołu krokowego, na przykład ojca lub brata, jest dwa razy bardziej narażony na zachorowanie na dziedziczną formę raka prostaty, a jeśli dotyczy to dwóch bliskich męskich krewnych, ryzyko zachorowania wzrasta pięciokrotnie. Istotnym obciążeniem genetycznym jest wystąpienie raka gruczołu krokowego u członków najbliższej rodziny. Ryzyko zachorowania wzrasta wtedy 2-3 krotnie. Jeżeli choroba wystąpiła u dwóch lub więcej krewnych pierwszego stopnia, to ryzyko wzrasta do 5-11 razy.

 

Bibliografia:

  1. http://onkologia.org.pl
  2. https://www.zwrotnikraka.pl/rak-gruczolu-krokowego-profilaktyka-dziedziczenie/
  3. https://hifu.pl/baza-wiedzy/profilaktyka-new/
  4. https://www.wylaczraka.pl/o-kampanii/ii-edycja-2018
  5. https://www.raknroll.pl/
  6. Kułakowski A., Skowrońska- Gardas A. Onkologia. PZWL, Warszawa 2014: 30,40-48.
  7. Rogowski W. Nowotwory układu moczowo-płciowego. Kułakowski A, Skowrońska-Gardas A (red.). Onkologia. Warszawa: PZWL; 2014. 167–172.
  8. Szortyka E. Opieka w terapii nowotworów urologicznych. Koper A (red.). Pielęgniarstwo onkologiczne. Podręcznik dla studiów medycznych. Warszawa: PZWL; 2012. 197–198
  9. Tyczyński J. Środowiskowe przyczyny chorób nowotworowych i możliwości ich zapobiegania. Kułakowski A, Skowrońska-Gardas A. Onkologia. Warszawa: PZWL; 2014. 21–26.
 
dr n. o zdr. Mariola Borowska

 

Czytaj więcej:

Rak piersi

Rak szyjki macicy

Rak jelita grubego

Korzystając z naszej strony, wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies . Zaktualizowaliśmy naszą politykę przetwarzania danych osobowych (RODO). Więcej o samym RODO dowiesz się tutaj.