Komentarz do najnowszego stanowiska Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka PAN dotyczącego diet wegetariańskich

Jeszcze kilka dni temu odnosiliśmy się do krążących po sieci, „dramatycznych doniesień”, jakoby dieta wegańska była śmiertelnie niebezpieczna dla dzieci. Nie minęło wiele czasu, jak pojawiło się nowe, oficjalne stanowisko Komitetu Nauki o Żywieniu Polskiej Akademii Nauk:

https://www.facebook.com/PolskaAkademiaNauk/posts/788438011596809?__tn__=K-R

w którym możemy przeczytać m.in. że:

„Weganizm i inne radykalne odmiany wegetarianizmu, wykluczające wszelką żywność pochodzenia zwierzęcego, w warunkach polskich nie są pełnowartościowe pod względem wartości odżywczej. Niebezpieczeństwo niedoborów żywieniowych w przypadku stosowania tego typu diet można ograniczyć przez odpowiednią suplementację. (…)

Weganizm i łagodne formy wegetarianizmu wykluczające mięso nie powinny być stosowane w żywieniu niemowląt i małych dzieci. Mogą bowiem niekorzystnie wpływać na ich rozwój. Nie zaleca się też ich stosowania starszym dzieciom, młodzieży, kobietom ciężarnym i karmiącym oraz osobom ciężko pracującym fizycznie. W tych przypadkach zestawienie całodziennej racji pokarmowej w sposób adekwatny do potrzeb organizmu jest dużo trudniejsze i łatwo może dochodzić do niedoborów negatywnie wpływających na zdrowie.”

W tym wypadku również postanowiliśmy się odnieść do ww. informacji.

Na początek pozwolimy sobie przywołać stanowiska kilku instytucji medycznych i żywieniowych:

  • Academy of Nutrition and Dietetics:
    It is the position of the Academy of Nutrition and Dietetics that appropriately planned vegetarian, including vegan, diets are healthful, nutritionally adequate, and may provide health benefits for the prevention and treatment of certain diseases. These diets are appropriate for all stages of the life cycle, including pregnancy, lactation, infancy, childhood, adolescence, older adulthood, and for athletes.

(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27886704?fbclid=IwAR391zXfa4K-0tWsS7pYd1FXe1uIOMnMPavKTzvNBwYA-bqWH3vJmL1z3Ac)

  • Harvard Medical School:
    Traditionally, research into vegetarianism focused mainly on potential nutritional deficiencies, but in recent years, the pendulum has swung the other way, and studies are confirming the health benefits of meat-free eating. Nowadays, plant-based eating is recognized as not only nutritionally sufficient but also as a way to reduce the risk for many chronic illnesses.
  • Dietitians of Canada:
    A healthy vegan diet can meet all your nutrient needs at any stage of life including when you are pregnant, breastfeeding or for older adults.
  • The British Nutrition Foundation:
    A well-planned, balanced vegetarian or vegan diet can be nutritionally adequate (…) Studies of UK vegetarian and vegan children have revealed that their growth and development are within the normal range.
  • The British National Health Service:
    With good planning and an understanding of what makes up a healthy, balanced vegan diet, you can get all the nutrients your body needs.
  • The National Health and Medical Research Council:
    Appropriately planned vegetarian diets, including total vegetarian or vegan diets, are healthy and nutritionally adequate. Well-planned vegetarian diets are appropriate for individuals during all stages of the lifecycle. Those following a strict vegetarian or vegan diet can meet nutrient requirements as long as energy needs are met and an appropriate variety of plant foods are eaten throughout the day.
  • British Dietetic Association:
    Well planned vegetarian diets can be nutritious and healthy. They are associated with lower risks of heart disease, high blood pressure, Type 2 diabetes, obesity, certain cancers and lower cholesterol levels. This could be because such diets are lower in saturated fat, contain fewer calories and more fiber and phytonutrients/phytochemicals (these can have protective properties) than non-vegetarian diets. (...) Well-planned vegetarian diets are appropriate for all stages of life and have many benefits.
  • The Mayo Clinic:
    A well-planned vegetarian diet can meet the needs of people of all ages, including children, teenagers, and pregnant or breast-feeding women. The key is to be aware of your nutritional needs so that you plan a diet that meets them.
  • The Heart and Stroke Foundation of Canada:
    Vegetarian diets can provide all the nutrients you need at any age, as well as some additional health benefits.

 

Z powyższych stanowisk jednoznacznie wynika, że prawidłowo zbilansowana dieta wegetariańska, w tym również wegańska, jest odpowiednia na każdym etapie życia człowieka, czyli uwzględniając także okres niemowlęctwa, dorastania, ciążę, laktację, wiek podeszły oraz wyczynowe uprawianie sportu.  Pojawia się więc pytanie, dlaczego dieta wegańska miałaby być w Polsce mniej zdrowa i bezpieczna, niż w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy Kanadzie? Czy przed wydaniem swojego stanowiska Komitet Nauki o Żywieniu PAN nie zapoznał się ze stanowiskami najbardziej prestiżowych i poważanych organizacji i instytucji, będących w środowiskach medycznych i dietetycznych autorytetami?

 

W Stanach Zjednoczonych powstał nawet tzw. Komitet Lekarzy na rzecz Medycyny Odpowiedzialnej (Physicians Committee for Responsible Medicine) – organizacja non-profit zajmująca się promowaniem diety wegańskiej w ramach profilaktyki zdrowotnej, zwłaszcza w kontekście chorób cywilizacyjnych.

Dietę roślinną można więc stosować w każdym wieku – byleby z głową. Prawda jest taka, że niezależnie od rodzaju stosowanej diety, jeśli jest niewłaściwie zbilansowana, bazuje na produktach wysoko przetworzonych, nie jest urozmaicona i różnorodna – może skutkować niedoborami i wiązać się z negatywnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Jednak umiejętnie zaplanowana dieta roślinna, jak wykazano w licznych badaniach zarówno klinicznych jak i epidemiologicznych przeprowadzonych w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, może się wiązać z szeregiem korzyści, jak np. zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób sercowo naczyniowych, cukrzycy, otyłości czy niektórych rodzajów nowotworów.  Także dzieciom dieta roślinna jest w stanie zapewnić wszystkie niezbędne do prawidłowego rozwoju składniki odżywcze. Światowe towarzystwa pediatryczne również są co do tego zgodne – jest to dla dzieci jak najbardziej bezpieczne pod warunkiem odpowiedniego zbilansowania, a najlepiej konsultacji z wykwalifikowanym dietetykiem.

Problemu w diecie roślinnej  nie stanowi podaż białka na odpowiednim poziomie ani dostarczenie sobie wszystkich niezbędnych aminokwasów egzogennych. Znajdziemy je spokojnie w produktach pochodzenia roślinnego, z tym że w różnych proporcjach. Z podażą wapnia oraz żelaza na odpowiednim poziomie również nie ma problemu, oczywiście przy umiejętnym zbilansowaniu i dużej różnorodności. Bezwzględnie należy jednak pamiętać o suplementacji witaminą B12, której nie znajdziemy w pokarmach pochodzenia roślinnego, a także o suplementacji witaminy D w okresie jesienno-zimowym - niezależnie od rodzaju stosowanej diety! Przy tej okazji pragniemy też podkreślić, że wspomniane w stanowisku witarianizm i frutarianizm nie są popierane przez żadną prestiżową instytucję medyczną czy dietetyczną i są dietami niedoborowymi.

 

Warto zaznaczyć, że w Polsce mamy coraz poważniejszy problem z otyłością, w tym coraz większy wśród dzieci, natomiast choroby układu krążenia i nowotwory są głównymi przyczynami zgonów i niepełnosprawności.

Dieta roślinna może być zarówno dobrą metodą profilaktyki, jak wspomagać ich leczenie.

Poniżej przedstawiamy kilka wybranych przykładów: 

  • Dieta roślinna może obniżać ryzyko niewydolności serca

Jak wynika z danych przedstawionych podczas sesji naukowych Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego, które odbyły się w dniach 11-15 listopada 2017 w Kalifornii, diety oparte na produktach roślinnych obniżają ryzyko rozwinięcia się niewydolności serca.
Badacze porównali 5 różnych diet wśród ponad 15,5 tys. uczestników bez zdiagnozowanej wcześniej choroby serca lub niewydolności serca i następnie śledzili wskaźniki przypadków niewydolności serca.
Osoby, które stosowały dietę roślinną włączającą m.in. ciemne warzywa liściaste, strączki oraz produkty pełnoziarniste, przy jednoczesnym wykluczeniu ze swojej diety mięsa przetworzonego – obniżyły ryzyko niewydolności serca o 42%. Inne analizowane diety zawierały czerwone mięso, produkty zawierające tłuszcze nasycone oraz słodzone napoje [1]

  • Osoby stosujące dietę roślinną mają o 26% niższe ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych [2]
  • Osoby stosujące dietę roślinną mają o 62% niższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 [3]
  • Dieta roślinna może o 40% zredukować ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, a o połowę ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 [4]
  • Osoby na diecie wegetariańskiej mają o ok. 18% niższe ryzyko zachorowalności na nowotwory ogółem, przy czym dieta wegańska charakteryzuje się najsilniejszym działaniem [5]
  • Większość dowodów wskazuje, że dieta oparta głównie na roślinach, z niską zawartością tłuszczu, cukrów dodanych, soli i produktów przetworzonych wydaje się być najzdrowsza dla serca [6]
  • Nawet przy takiej samej tuszy jak u osób na diecie tradycyjnej, ryzyko rozwoju cukrzycy u wegan jest o ponad 50% niższe [7]
  • Wraz z rosnącą przewagą pokarmów roślinnych w diecie maleje odsetek przypadków cukrzycy.

Przebadano 89 tys. mieszkańców Kalifornii. Porównywano prawdopodobieństwo zachorowania wśród osób jedzących mięso codziennie, jedzących sporadycznie, osób niejedzących mięsa, a jedzących ryby, wegetarian i wegan. Wśród tzw. fleksitarian (ograniczających mięso) prawdopodobieństwo rozwoju cukrzycy było niższe o 28proc., wśród pescowegetarian o 50 proc., u wegetarian o 61 proc., natomiast wśród wegan liczba przypadków cukrzycy była aż o 78proc. niższa niż wśród osób spożywających mięso codziennie. [8]

Można by było wymienić jeszcze wiele, jednak, aby nie przedłużać, konkluzja jest jedna: odpowiednio zaplanowane diety roślinne są zdrowe i bezpieczne na każdym etapie życia i mogą chronić przed chorobami, a w niektórych przypadkach nawet cofać ich rozwój. Jeśli nie mamy wystarczającej wiedzy na temat tego, jak właściwie zbilansować dietę, zwłaszcza przy towarzyszącej jednostce chorobowej, warto udać się na konsultację do specjalisty, najlepiej do dyplomowanego dietetyka.

Na koniec przytoczymy jeszcze jedną z wypowiedzi dra Neala Barnarda, założyciel Komitetu Lekarzy na rzecz Medycyny Odpowiedzialnej:

„Propagowanie diety roślinnej jest w dziedzinie odżywiania odpowiednikiem walki z paleniem.”

 

 

  1. Lara K, Levitan EB, Gutierrez OM, et al. Plant based diet associated with less heart failure risk. Poster presented at: American Heart Association’s Scientific Sessions 2017; November 11-15, 2017; Anaheim, CA.

  2. https://academic.oup.com/ajcn/article/70/3/516s/4714974?fbclid=IwAR3zu3z2AtL8A4Zq_F7MMh8gGDdNjy0vXb-ONWNy7fN1ZsmJwkvBAtiuC34
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21983060
  4. Kahleova H., Levin S., Barnard N. Cardio-metabolic benefits of plant-based diets. Nutrients 2017; 9:848
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23169929?fbclid=IwAR0pj_G0PiwQ2NW_93uV35lNxZMfyHgHj85__upLDFmScQHbL-JpmO5Eoo0
  6. Andrew M. Freeman, Pamela B. Morris, Karen Aspry i in., A Clinician’s Guide for Trending Cardiovascular Nutrition Controversies. Journal of the American College of Cardiology, 2018; 72 (5): 553
  7. Tonstad S., Stewart K., Oda K. i in. "Vegetarian diets and incidence of diabetes in the Adventist Health Study-2". Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis. 2013, 23(4), s.292-299.
  8. Fraser G.E. "Vegetarian diets: what do we know of their effects on common chronic diseases?" Am. J. Clin. Nutr. 2009, 89(5), s. 1607S-1612S

 

 

 

 

Korzystając z naszej strony, wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies . Zaktualizowaliśmy naszą politykę przetwarzania danych osobowych (RODO). Więcej o samym RODO dowiesz się tutaj.