Alergia pokarmowa, nietolerancja a nadwrażliwość - czym się różnią?

Obecnie często spotykamy się z przypadkami różnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Szacuje się, że problem szeroko pojętej nadwrażliwości dotyczy nawet 20% społeczeństwa.  Oczywiście wcześniej należy wykluczyć choroby organiczne, które mogą dawać podobne objawy jak nadwrażliwość, a potem przeprowadzić odpowiednią diagnostykę w jej kierunku i podjąć właściwe leczenie zakładające często zmianę diety. Czym jest więc ta nadwrażliwość i co obejmuje?

Nadwrażliwość jest nadmierną, patologiczną reakcją organizmu, różnych narządów lub układów na czynniki, które u zdrowej osoby nie wywołują takiej odpowiedzi. Może ona powstawać na podłożu immunologicznym, czyli przy udziale układu odpornościowego-  mówimy wtedy o alergii pokarmowej lub bez jego udziału- mowa wtedy o nietolerancji. W przypadku alergii pokarmowej układ immunologiczny reaguje na składnik jak na intruza i stara się go zwalczyć np. produkując przeciwciała i uwalniając różne mediatory chemiczne, które wywołują objawy alergii. Przy nietolerancji takie procesy nie zachodzą, organizm wówczas nie jest po prostu w stanie strawić czy wchłonąć jakiegoś składnika.

Jakie mogą być objawy alergii lub nietolerancji?

W obu przypadkach objawy mogą być bardzo podobne i mylące, także przy utrzymujących się dłużej niż jedną dobę uporczywych objawach ze strony układu pokarmowego, najlepiej udać się do lekarza.

Najczęściej występujące objawy to biegunki, bóle, wzdęcia, wymioty, nudności. Może pojawić się także pieczenie i zaczerwienienie wokół ust po kontakcie z pokarmem, świąd, obrzęk.

Wstrząs anafilaktyczny występuje rzadko, ale jest bardzo poważny i zagraża życiu. Może pojawić się wówczas opuchnięcie przełyku, problemy z oddychaniem, utrata świadomości. Dlatego też objawy nadwrażliwości wymagają jak najszybszej diagnostyki.

Jakie pokarmy najczęściej wywołują alergię lub nietolerancję?

U dzieci alergia pokarmowa często narasta wraz z wiekiem i urozmaicaniem jadłospisu. Najczęściej dotyczy mleka krowiego, jaj, ryb, skorupiaków, pszenicy czy orzechów.

Natomiast u dorosłych najczęściej pojawia się po spożyciu ryb, skorupiaków i orzechów.

Przykładem choroby, w której znaczą rolę odgrywa alergia pokarmowa jest np. choroba trzewna (celiakia), w której gluten stymuluje limfocyty T, co prowadzi do uszkodzenia ścian jelita. Klasyczne objawy to biegunka, wzdęcia, ubytek masy ciała.

Objawy nietolerancji mogą pojawić się późno- nawet kilka dni po spożyciu danego pokarmu, dlatego ciężko jest je skojarzyć z odpowiedzialnym za nie składnikiem. Głównym przykładem reakcji nieimmunologicznej może być nietolerancja laktozy związana ze zbyt niską aktywnością enzymu laktazy w ścianie jelita cienkiego. Nierozłożona laktoza przechodzi do jelita grubego i ulega tam bakteryjnej fermentacji, w wyniku której powstają dwutlenek węgla, wodór, kwasy tłuszczowe, metan, siarkowodór, które powodują objawy. Im większa dawka spożytej laktozy, tym zwykle poważniejsze objawy.

Związki, które mogą wywoływać nietolerancję, poza laktozą, to m.in. sorbitol, fruktany. Sorbitol występuje głównie w owocach np. jabłkach, gruszkach, morelach. Natomiast fruktany w zbożach, cebuli, porze, czosnku. Produkty te u osób nadwrażliwych mogą powodować IBS- zespół jelita nadwrażliwego.

Jak zdiagnozować alergię oraz nietolerancję?

Podstawą jest zebranie przez lekarza szczegółowego wywiadu obejmującego rodzaj występujących objawów, ich nasilenie, czas pojawiania się, współistnienie objawów ze strony innych narządów lub układów np. skóry lub układu oddechowego.

Następnie wykonuje się specjalistyczne badania mające na celu wykrycie składnika wywołującego alergię.

  • Testy skórne- naskórkowe i śródskórne, w których poddaje się naskórek lub głębsze warstwy skóry kontaktowi z alergenami i odczytuje średnicę powstałego bąbla i nacieku - im większa, tym silniejsza reakcja;
  • Stężenie całkowitych i swoistych przeciwciał IgE we krwi;
  • Testy prowokacyjne - polegające na wyeliminowaniu z diety składnika podejrzanego o powodowanie objawów, a następnie włączenie go ponownie do diety i sprawdzaniu czy objawy znowu się pojawią;
  • Biopsja jelitowa przy podejrzeniu celiakii;
  • Wodorowy test oddechowy przy podejrzeniu nietolerancji laktozy.

Jak leczyć alergię i nietolerancję pokarmową?

Leczenie alergii pokarmowej obejmuje przede wszystkim wyeliminowanie  alergenu z diety. Należy zwracać uwagę również na śladowe ilości zawarte w różnych produktach. Leczenie farmakologiczne polega na zmniejszeniu nasilenia objawów i polega na stosowaniu głównie leków przeciwhistaminowych, w poważnych przypadkach glikokortykosteroidów. Możliwe jest także odczulanie, które polega na podawaniu, stopniowo, coraz większych dawek alergenu, co prowadzi do osłabienia objawów alergii.

W przypadku nietolerancji czasami wystarczy tylko ograniczenie spożywanego składnika do takiej ilości, z którą organizm sobie radzi i nie pojawiają się objawy. Jednak nieraz zdarza się, że nawet minimalne ilości danego pokarmu mogą powodować objawy nietolerancji. Jak widać jest to kwestia indywidualna, dlatego leczenie trzeba zdecydowanie dobierać indywidualnie.

Czy nadwrażliwości na pokarmy można uniknąć?

Na wystąpienie nadwrażliwości mają wpływ głównie dwie grupy czynników- genetyczne i środowiskowe. Na te pierwsze niestety nie mamy wpływu, jednak możemy szybciej zareagować na objawy i wybrać się do specjalisty, jeśli mamy świadomość bycia w grupie podwyższonego ryzyka.

Czynniki środowiskowe, których oddziaływanie na organizm zostało udowodnione to przede wszystkim spaliny, zanieczyszczenia powietrza, dym tytoniowy.

Istnieje również tzw. teoria higieniczna, która zakłada, że dzieci, które miały kontakt z małymi dawkami alergenów, rzadziej wykazują reakcje nadwrażliwości, w przeciwieństwie do dzieci wychowywanych w sterylnych warunkach.

 

 

Bibliografia:

https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a1760/Alergia-czy-nietolerancja-pokarmowa-----roznice-i-podobienstwa.html/

https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/wywiady/148253,sa-podobne-a-zdiagnozowac-je-nielatwo-alergia-pokarmowa-i-nietolerancja-pokarmowa

https://www.latopic.pl/alergia-a-nietolerancja-pokarmowa-roznice-i-podobienstwa/

https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/168572,nadwrazliwosc-na-pokarmy

https://www.naaf.no/pl-PL/fokusomrader/allergi-og-overfolsomhet/alergiczna-i-niealergiczna-nadwraliwo-pokarmowa-allergisk-og-ikke-allergisk-overfolsomhet/

https://apteline.pl/alergia-astma/artykuly/nadwrazliwosc-pokarmowa-alergia-czy-nietolerancja/

Korzystając z naszej strony, wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies . Zaktualizowaliśmy naszą politykę przetwarzania danych osobowych (RODO). Więcej o samym RODO dowiesz się tutaj.