Dziecko na diecie wegańskiej. Na co zwrócić uwagę?

Niewątpliwie żywienie dziecka ma wpływ na  jego rozwój, a także preferencje żywieniowe w przyszłości.  Mimo, iż dieta wegańska niesie sporo korzyści dla zdrowia, należy podejść z rozsądkiem przy wprowadzaniu jej od najmłodszych lat.  Sposobów interpretacji i powodów stosowania diety wegetariańskiej jest wiele. Dieta wegańska nie jest równoznaczna ze zdrowym odżywianiem. Ważną rolę w kondycji zdrowotnej odgrywają także czynniki genetyczne oraz środowiskowe jak stres lub aktywność fizyczna. Trudno zatem o rzetelne i spójne badania, które pozwoliłyby jednoznacznie stwierdzić czy stosowanie diety roślinnej w dzieciństwie pomoże uniknąć chorób cywilizacyjnych w dorosłości i starości. Warto zatem uświadomić sobie korzyści i zagrożenia wynikające z wprowadzania jadłospisu wegańskiego u dzieci.

Żeby nie zniechęcić na wstępie, badania sugerują, że dieta wegańska może być bezpieczna dla dziecka pod warunkiem przestrzegania kilku ważnych zasad.

Szczególną uwagę należy zwrócić na podaż energii, białka, żelaza, cynku, wapnia, witaminy D i B12 oraz kwasów tłuszczowych omega-3.

Wszystkie dzieci, bez względu na rodzaj diety powinny spożywać produkty o niskiej zawartości tłuszczu, szczególnie nasyconych kwasów tłuszczowych, cukru oraz o wysokiej zawartości węglowodanów złożonych, dobrej jakości białka, błonnika pokarmowego i antyoksydantów.

Dzieci na dietach roślinnych są zwykle szczuplejsze niż wszystkożercy. Jest to walor w świecie nadmiernej konsumpcji. Niemniej w okresie wzrostu i dojrzewania odpowiednia podaż energii i składników odżywczych jest kluczowa dla prawidłowego rozwoju dziecka. Trudność z poborem wystarczającej ilości energii na diecie roślinnej mogą wynikać z wysokiej zawartość błonnika, który zapewnia poczucie pełności, zanim zostanie pochłonięta odpowiednia ilość energii. Ta sytuacja może stanowić poważny problem u młodszych dzieci, które mają małą pojemność żołądka. Należy zatem zadbać o dużą częstotliwość spożywania posiłków i przekąsek o sporej zawartości energii i składników odżywczych. Przykłady takich produktów  to gotowane rośliny strączkowe, chleb pełnoziarnisty, orzechowe pasty do smarowania, nasiona, awokado i suszone owoce.

Dieta wegańska jest zwykle bogata w kwasy tłuszczowe n-6, a uboga w n-3. Kwasy tłuszczowe omega-3, które zawierają kwas EPA i DHA lub ich prekursor ALA, są ważne dla dobrej kondycji układu krążenia oraz rozwoju narządu wzroku i mózgu. Wegetarianie, szczególnie weganie, mają niższe poziomy EPA i DHA we krwi niż niewegetarianie. Należałoby zatem wdrożyć suplementację kwasami n-3, których roślinnym źródłem są algi morskie. Warto też uwzględnić w jadłospisie siemię lniane, orzechy włoskie, olej rzepakowy i soję. Dostępne są również preparaty dla niemowląt wzbogacone w DHA.

Jakość białka determinowana jest przede wszystkim składem aminokwasów, a także jego strawnością. Urozmaicenie, czyli łączenie produktów strączkowych ze zbożowymi oraz orzechami lub nasionami umożliwia wzajemne uzupełnianie się niezbędnych aminokwasów. Produkty nie muszą być spożywane w tym samym posiłku, lecz w ciągu całego dnia. Niemowlętom można podawać preparaty na bazie soi z dodatkiem metioniny. Ponieważ białko roślinne jest gorzej strawne niż odzwierzęce, należy podawać go nieco więcej niż przyjmują zalecenia.

Dzieci o szybkim tempie wzrostu, mają zwiększone zapotrzebowanie na żelazo i są narażone na anemię. W celu zwiększenia wchłaniania żelaza należy: unikać spożywania dużych ilości herbat zawierających garbniki, zapewnić dużą podaż witaminy C i zwiększyć zawartość żelaza w diecie. Dobrymi źródłami żelaza są produkty pełnoziarniste, strączkowe, zielone warzywa liściaste, suszone owoce, produkty sojowe, bulgur, kiełki pszenicy oraz żywność wzbogacana. Produkty bogate w żelazo niehemowe (ze źródeł roślinnych) muszą zostać spożyte wraz z witaminą C w tym samym posiłku.

Cynk w diecie wegetariańskiej ma niższą biodostępność ze względu na wysoką zawartość fitynianów i błonnika pokarmowego. Niektóre techniki przygotowywania żywności, takie jak moczenie ziaren i nasion mogą zmniejszać wiązanie cynku przez fityniany i zwiększać jego biodostępność.

Weganie spożywają mniej wapnia niż nieweganie. Jednak zmniejszone spożycie białka zwierzęcego przez wegetarian może pomóc w bilansie wapnia poprzez zmniejszenie utraty wapnia z moczem (choć nie jest to oczywiste). Wegańskie źródło wapnia, to m.in.: jarmuż, brokuły, kapusta, bok choy, suszone figi, pomarańcza, sezam, migdały, nasiona strączkowe, tofu. Warto, aby w jadłospisie znalazły się produkty wzbogacane w wapń, np. ‘mleko’ roślinne.

Suplementacja witaminą D lub żywność wzbogacana powinna być stosowana u dzieci (jak i całej populacji) bez odpowiedniej ekspozycji na światło słoneczne, szczególnie w okresie zimowym.

Przyswajalna forma witaminy B12 występuje tylko w źródłach odzwierzęcych (nabiał, jaja i mięso). Po wyeliminowaniu witaminy B12 z diety niedobór rozwija się w ciągu czterech do sześciu miesięcy u niemowląt lub od jednego do dwóch lat u dorosłych. Weganie powinni ją bezwzględnie suplementować.

Nie można jednoznacznie uznać, że powyższy model żywienia w 100% zapewni zdrowie dziecka. Ma na to wpływ szereg innych czynników. Niewątpliwie jednak dobrze zbilansowana dieta wegańska będzie lepszym wyborem niż żywność wysoko przetworzona, z nadmiarem białka i tłuszczów zwierzęcych, słodkich oraz słonych kupnych przekąsek (co często się zdarza w populacji dzieci w Polsce i nie tylko). Nie należy do niczego zmuszać podopiecznego, lecz zachęcać własną postawą do zdrowych zachowań żywieniowych.

*W artykule nie podawałam dokładnych zakresów zapotrzebowania składniki odżywcze oraz szczegółowych konsekwencji ich niedoborów. Jest to indywidualne, uzależnione od wieku i innych parametrów. Szczegółowe informacje można znaleźć w danych źródłowych lub przy kontakcie ze specjalistą.

 

 

Bibliografia:

Craig WJ. Health effects of vegan diets. Am J Clin Nutr 2009; 89:1627S.

  • T K Duryea, K J Motil. Poor weight gain in children older than two years of age.

 

dietetyk Karolina Madej

Korzystając z naszej strony, wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies . Zaktualizowaliśmy naszą politykę przetwarzania danych osobowych (RODO). Więcej o samym RODO dowiesz się tutaj.