Zielona, czarna czy czerwona?

Herbata to niezwykły napój o szerokim zastosowaniu znany już od tysięcy lat, a który nie stracił na popularności aż do dziś. Wywar z liści Camellia sinensis uprawianej głównie w Azji, w tym przede wszystkim w Chinach, oraz w Afryce środkowej ma zwolenników na całym świecie. Jej niezwykłe prozdrowotne działanie wynika przede wszystkim z zawartości unikalnych składników, do których zaliczamy między innymi polifenole o silnym potencjale antyoksydacyjnym, kofeinę pobudzającą umysł, flawonoidy, kwasy fenolowe, pochodne kwasy kawowego, teobrominę, teofilinę, niewielkie ilości witamin, a także minerałów. Minerały występujące w herbacie w ilościach, które są dla nas istotne żywieniowo to przede wszystkim fluor i mangan. Porcja herbaty pokrywa dzienne zapotrzebowanie na fluor człowieka dorosłego w 7-10%, z kolei mangan występuje w naparze herbacianym w ilości około 0,34 mg na 100 ml, co sprawia, iż może być on głównym źródłem manganu w diecie.

Herbata, podobnie jak kawa, jest źródłem kofeiny, której w suchych liściach jest nawet więcej, niż w suchej kawie. Po sporządzeniu naparu jest jednak odwrotnie – w filiżance herbaty znajduje się średnio 35 mg kofeiny (w filiżance kawy około 135-140 mg), dzięki czemu jej działanie pobudzające jest znacznie delikatniejsze, co może być korzystne dla osób wrażliwszych. Najwięcej kofeiny znajduje się w naparze z czarnej herbaty, która poprawia zdolności umysłowe i zmniejsza uczucie zmęczenia psychicznego i fizycznego.

Odwrotny efekt uzyskuje się przy dłuższym zaparzaniu, kiedy to do wywaru przechodzą wiążące pobudzającą teinę garbniki i polifenole, a także teanina, które działają łagodząco, uspokajająco i polepszająco funkcjonowanie mózgu.

Grupą substancji występujących w herbacie, która zasługuje na największą uwagę są jednak wspomniane we wstępie polifenole, do których zalicza się między innymi występujące głównie w herbacie zielonej katechiny, a w herbacie czarnej – taniny. Związki te wykazują wyjątkowo silne działanie przeciwutleniające, dzięki czemu hamują powstawanie i aktywność wolnych rodników powodujących degradację DNA i starzenie się organizmu, a także chelatują jony metali żelaza i miedzi, które stanowią katalizatory reakcji wolnorodnikowych. Dzięki swojemu wysokiemu potencjałowi przeciwutleniającemu, herbata wykazuje udowodnione już działanie przeciwzapalne, przeciwmiażdżycowe, wzmacniające odporność, obniżające cholesterol, a także może przyczynić się do utraty nadmiernej masy ciała i wpłynąć pozytywnie na skład mikrobioty jelitowej. Szczególnie efektywne katechiny obecne w herbacie zielonej znacznie obniżają stężenie „złego” cholesterolu LDL i ryzyko cukrzycy typu 2.

Niestety, herbata zawiera też spore ilości szczawianów, które wiążą się ze składnikami mineralnymi, głównie z żelazem, przez co ich wchłanianie z diety jest utrudnione, oraz zwiększa się ryzyko rozwoju kamicy nerkowej. Szczególnie istotne jest to dla osób zagrożonych ryzykiem anemii lub spożywających i niewielkie ilości żelaza w diecie, dlatego ważne jest w ich przypadku picie herbaty w umiarkowanych ilościach. Aby obniżyć ilość spożywanych z herbatą szczawianów wybierajmy zieloną, zalewaną wodą o temperaturze około 75°C.

Ilość i wzajemny stosunek poszczególnych składników herbaty nie jest stały i zależy od wielu czynników, w tym gatunku, stopnia fermentacji, warunków uprawy, pochodzenia i stopnia przetworzenia. Nie jest obojętny też sposób zaparzania herbaty, dlatego warto stosować się do zaleceń parzenia danego rodzaju herbaty, tak, aby czerpać z niej jak najwięcej korzyści i przyjemności.

Stopień fermentacji liści herbaty sprawia, że otrzymujemy różne rodzaje herbat, które różnią się od siebie smakiem i właściwościami. Wyróżniamy przede wszystkim herbatę zieloną, która nie jest poddawana fermentacji, czerwoną, poddaną częściowej fermentacji i herbatę czarną, w pełni fermentowaną.

Herbata zielona, niepoddawana fermentacji, lecz parowaniu, prażeniu i suszeni liści charakteryzuje się delikatnym smakiem i najwyższym potencjałem antyoksydacyjnym. Obniża ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych, nowotworów i pozytywnie wpływa na utrzymanie masy ciała. Picie poprawnie zaparzonej zielonej herbaty niesie za sobą nie tylko korzyści zdrowotne ale i przyjemne doznania smakowe cenione na Dalekim Wschodzie już od tysięcy lat.

Herbata czarna ze względu na obecność polifenoli również pozytywnie wpływa na nasze zdrowie niwelując szkodliwe działanie wolnych rodników. Zawiera w swoim składzie sporo kofeiny, dlatego też wykazuje silne działanie pobudzające. Charakteryzuje się intensywnym smakiem i ciemną barwą, mimo to działa łagodząco na nasz układ pokarmowy dzięki czemu jest powszechnie stosowana w zatruciach pokarmowych.

Czerwona herbata, poddawana lekkiej fermentacji do momentu, aż końce listków zaczynają przybierać czerwoną barwę, należy do najbardziej aromatycznych herbat. Jest niezwykle trwała, można ją przechowywać nawet 50 lat! Nazywana jest pogromcą tłuszczu ze względu na swoje działanie wzmagające perystaltykę jelit i hamujące proces odkładania się tkanki tłuszczowej.

 

 

Bibliografia:

[1] Całka J., Zasadowski A., 2), Juranek J., NIEKTÓRE ASPEKTY LECZNICZEGO DZIAŁANIA ZIELONEJ HERBATY, BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLI, 2008, 1, str. 5 – 14

[2] Dow, C., Uzdrawiająca moc herbaty, Wydanie I, BIAŁYSTOK 2015, ISBN 978-83-64278-77-8

[3] Kania M., Baraniak J., Wybrane właściwości biologiczne i farmakologiczne zielonej herbaty (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze), Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu, Postępy Fitoterapii 1/2011

[4] Miazga-Sławińska M., Grzegorczyk  A., HERBATY — RODZAJE, WŁAŚCIWOŚCI, JAKOŚĆ I ZAFAŁSZOWANIA, KOSMOS Problemy Nauk Biologicznych, Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika, Numer 3 (2014), 473-479

[5] Michalak-Majewska M., WŁAŚCIWOŚCI HERBATY. CZĘŚĆ 1. ZNACZENIE ŻYWIENIOWE, Nauka Przyroda Technologie 2011, Tom 5, Zeszyt 6, ISSN 1897-7820 http://www.npt.up-poznan.net

[6] Wierzejska R., WPŁYW PICIA HERBATY NA ZDROWIE - AKTUALNY STAN WIEDZY, PRZEGL EPIDEMIOL 2014; 68: 595 – 599