Na czym polega dieta FODMAP?

Fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i alkohole wielowodorotlenowe określane skrótem FODMAP to grupa węglowodanów, których obecność w diecie ma bardzo duży wpływ na przebieg zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Węglowodany te mogą powodować wzrost ciśnienia osmotycznego w jelitach bądź ulegać fermentacji przez bakterie jelitowe co prowadzi do zaostrzenia objawów takich jak ból, dyskomfort, biegunka i wzdęcia. Założeniem diety low-FODMAP nie jest całkowita eliminacja produktów bogatych w cukry fermentujące a jedynie ich ograniczenie. Eliminacja pojedynczych cukrów zwykle jest niewystarczająca, wobec tego w diecie należy ograniczyć każdy z węglowodanów FODMAP. Wyjątkiem jest nietolerancja fruktozy, tu istotny jest przede wszystkim jej stosunek ilościowy do glukozy w spożywanych pokarmach, tj. nie jest konieczne ograniczenie spożycia fruktozy, jeśli w danym produkcie czy posiłku poziom glukozy jest równy lub wyższy.

Dieta taka, w której ograniczeniu ulegają fruktooligosacharydy, galaktooligosacharydy, laktoza, fruktoza i alkohole wielowodorotlenowe ma zastosowanie w wielu jednostkach chorobowych, przede wszystkim w zespole jelita drażliwego (IBS). Jest to przewlekła choroba charakteryzująca się nawracającymi bólami brzucha, zaburzeniami rytmu wypróżnień i innymi objawami ze strony układu pokarmowego jak wzdęcia, gazy i odbijanie. Częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn i występuje na wszystkich szerokościach geograficznych. Nasilenie objawów bezpośrednio wiąże się ze spożywanymi pokarmami, dlatego też jednym z podstawowych kroków ku polepszeniu jakości życia pacjenta jest wdrożenie diety z ograniczeniem laktozy, fruktozy, fruktanów i polioli.

Dietę low-FODMAP stosuje się czasem także u pacjentów z nieceliakalną nietolerancją glutenu, bowiem niektóre badania wykazały brak nawrotu dolegliwości ze strony układu pokarmowego przy wprowadzeniu glutenu do diety przy jednoczesnym ograniczeniu spożycia produktów bogatych w FODMAP, co może świadczyć, że u podstaw nieceliakalnej nietolerancji glutenu leży nie nadwrażliwość na gluten, a na węglowodany niektórych zbóż.

Dieta z ograniczeniem FODMAP znajduje zastosowanie także u pacjentów z nieswoistym zapaleniem jelit i chorobie Leśniowskiego-Crohna, u których może doprowadzić ona do ograniczenia lub całkowitego ustąpienia przykrych dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Wśród produktów podlegających ograniczeniu w diecie low-FODMAP wyróżnia się:

·        Produkty, w których fruktoza występuje w nadmiarze do glukozy – miód, słodycze, syrop z agawy, jabłka, wiśnie, mango, gruszki, arbuz, słodzone przetwory owocowe i owoce suszone, szparagi, karczochy, groch;

·        Produkty bogatę w laktozę - mleko, jogurty, lody, serki i desery mleczne;

·        Produkty bogate we fruktooligosacharydy i galaktooligosacharydy - żyto, pszenica, jęczmień, brzoskwinie, arbuz, karczochy, nasiona roślin strączkowych, cebula, czosnek, inulina;

·        Produkty bogate w poliole - jabłka, morele, gruszki, porzeczki, nektarynki, śliwki, soki, kalafior, grzyby, groszek, słodziki (sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol);

 

Z uwzględnieniem produktów zabronionych wyróżniamy produkty, na których bazować można dietę low-FODMAP: produkty mleczne bezlaktozowe (w tym sery twarde), mleka roślinne (ryżowe, owsiane, migdałowe), ryż, owies, quinoa, mięso i jajka, margaryna, tofu, masło orzechowe, warzywa: korzeniowe, liściaste, kukurydza, bakłażan, dynia, cukinia, ogórek, pomidor; owoce: banany, cytrusy, ananas, winogrona, maliny, truskawki, jagody, melony, kiwi; słodziki i substancje słodzące: syrop klonowy, sacharoza, glukoza, stewia, aspartam.

Dietę low-FODMAP wprowadza się pacjentom w dwóch fazach, z czego pierwsza trwa 6-8 tygodni i zakłada eliminację produktów bogatych w węglowodany fermentujące: produkty mleczne, pszenica, miód, syrop glukozowo-fruktozowy, cebulę i kalafior, po czym w fazie drugiej wprowadza się stopniowo pokarmy o ich niskiej zawartości.

Należy pamiętać, że długo stosowana dieta z ograniczeniem FODMAP może prowadzić do niedoborów niektórych składników odżywczych jak wapń, żelazo, witaminy z grupy B, witamina D, przeciwutleniacze czy błonnik pokarmowy, w związku z czym należy dobierać dietę indywidualnie do danego pacjenta z uwzględnieniem jego potrzeb i stanu zdrowia a także na bieżąco kontrolować poziom witamin i minerałów.

 

 

Bibliografia:

[1] Jarocka-Cyrta E., Przybyłowicz K. E., Rola FODMAP w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego, Część 2. Dieta z ograniczeniem FODMAP. Założenia, efekty kliniczne, niepożądane następstwa, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2015, T. 12, 89-94

[2] Guzek M., Borys B., Sulkowska A., Smoczyński M., Rola nietolerancji pokarmowych

w powstawaniu objawów zespołu jelita nadwrażliwego u dorosłych, WYBRANE PROBLEMY KLINICZNE, Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 3, 239–246, 2011, Via Medica ISSN 1897–3590

[3] Pawlak K., Rudzik R., Lewiński M., Majcher S., Słuczanowska-Głąbowska S., DIETA L-FODMAP W LECZENIU ZESPOŁU JELITA DRAŻLIWEGO, BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – L, 2017, 2, str. 179 – 183

[4] FODMAP, https://en.wikipedia.org/wiki/FODMAP