Karmienie piersią vs mleko modyfikowane

Jeszcze w latach 60. XX wieku uważano, że nie ma różnicy między mlekiem modyfikowanym a pokarmem kobiecym. Lata 70. przyniosły odkrycie czynników odpornościowych w pokarmie ludzkim, co zapoczątkowało przełom w postrzeganiu tego sposobu karmienia. Dziś wiemy znacznie więcej na temat jego składu, który okazał się być idealnie dostosowany do potrzeb dziecka. Karmienie piersią jest uznanym na świecie „złotym standardem” w żywieniu niemowląt. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) oraz inne autorytety w dziedzinie żywienia niemowląt zaleca wyłączne karmienie piersią przez 6 pierwszych miesięcy życia. Wprowadzanie pokarmów uzupełniających również powinno odbywać się pod osłoną mleka matki, a karmienie piersią można kontynuować tak długo jak życzy sobie tego matka i dziecko. Mleko kobiece wykazuje właściwości odżywcze, immunologiczne a także troficzne, dlatego też jego podaż ma ogromne znaczenie dla wzrastającego i dojrzewającego organizmu.

Mleko kobiece zawiera gatunkowo swoiste białko, które jest dobrze przyswajalne oraz łatwostrawne i odznacza się wysoką zawartością tauryny istotnej dla rozwoju narządu wzroku. W jego skład wchodzą także tłuszcze, będące również łatwostrawne dzięki obecności enzymu lipazy. Na uwagę zasługują również długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe – m.in. kwas dokozahekasaenowy (DHA), którego zawartość w mleku kobiecym jest zależna od diety matki. Wpływa on na prawidłowy rozwój mózgu oraz wzroku dziecka. Występująca w dużym stężeniu laktoza przyczynia się do efektywnego wchłaniania wapnia a oligosacharydy będące prebiotykiem stymulują wzrost prawidłowej flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym. Mleko kobiece obfituje także w żelazo i wapń oraz witaminy w odpowiednim dla dziecka stężeniu. Warto jedynie zwrócić uwagę na witaminę D i K które należy suplementować zgodnie z zaleceniem lekarza. W pokarmie kobiecym znajdują się również czynniki zapobiegające infekcjom (wydzielnicze SIgA, leukocyty, oligosacharydy, lizozym, laktoferryna, interferon gamma, nukleotydy, cytokiny). Niektóre z nich zwiększają odporność dziecka i chronią przed infekcją.

Skład mleka kobiecego zmienia się wraz z rozwojem dziecka oraz w ciągu jednego karmienia. Za każdym razem jednak zaspokaja aktualne potrzeby dziecka i dostarcza mu niezbędnych składników odżywczych. Tuż po porodzie, przez około 5 dni, pokarm ma postać siary, gęstego mleka o żółtawej barwie. Zawiera ono białko, immunoglobuliny, substancje odpornościowe, a także hormony, enzymy, czynniki wzrostu, witaminy i składniki mineralne. W pierwszej dobie po porodzie noworodek wraz z mlekiem matki otrzymuje wysoką dawkę przeciwciał, chroniących przed alergią i infekcjami. Między 5. a 14. dniem życia pojawia się mleko przejściowe, które charakteryzuje się zwiększoną ilością laktozy, będącej podstawowym węglowodanem. Mleko przejściowe zawiera także większą ilość tłuszczu. Stężenie białka ulega natomiast zmniejszeniu. Mleko dojrzałe pojawia się około 3. tygodnia po porodzie. Wraz z rozwojem dziecka skład mleka dojrzałego ulega modyfikacji. Pokarm wypływający na początku ssania jest bardziej „wodnisty”, zawiera więcej laktozy– naturalnego cukru mlecznego, a pod koniec opróżniania piersi dostarcza więcej tłuszczu i białka. Mleko matki wcześniaka charakteryzuje się zwiększoną zawartością białka.

Obserwacje epidemiologiczne i badania kliniczne dowodzą, że u dzieci karmionych piersią występuje mniejsze ryzyko chorób infekcyjnych, rzadziej występują również choroby alergiczne czy schorzenia autoimmunologiczne. U dzieci karmionych mlekiem mamy obserwuje się rzadsze występowanie biegunki, infekcji dróg oddechowych i moczowych, zapalenia ucha środkowego. Potwierdzono również korzystny wpływ takiego karmienia na zdolności poznawcze oraz stan układu krążenia i przewodu pokarmowego w wieku dorosłym. Dzieci długo karmione piersią w dalszym okresie rozwojowym rzadziej chorują na chorobę Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, cukrzycę i białaczki. Karmienie piersią w okresie niemowlęcym zmniejsza ryzyko nadwagi i otyłości dziecka w późniejszym wieku szkolnym aż o 35% w porównaniu z dziećmi, które nigdy nie były karmione piersią. Prawidłowe przystawianie dziecka do piersi wpływa korzystnie na rozwój jego aparatu mowy, jest też czynnikiem zapobiegania wadom zgryzu. Oprócz tego bliski kontakt z matką zapewnia maluchowi poczucie bezpieczeństwa i buduje z nią głęboką relację emocjonalną.

Karmienie naturalne wywiera także korzystny wpływ na stan zdrowia kobiety. W okresie następującym bezpośrednio po porodzie przystawianie do piersi przyspiesza inwolucję macicy i zmniejsza krwawienie z dróg rodnych, co obniża ryzyko wystąpienia niedokrwistości. Długotrwała laktacja wpływa korzystnie na odzyskiwanie masy ciała kobiety z okresu przed ciążą, a w czasie odległym redukuje ryzyko zaburzeń mineralizacji kości i zapadalność na niektóre choroby nowotworowe.

Podsumowując, idealny skład pokarmu kobiecego zapewnia dziecku nie tylko prawidłowe wzrastanie (przyrosty masy i długości ciała) i optymalny rozwój fizyczny oraz intelektualny, ale jednocześnie wpływa na odległe efekty zdrowotne, programując stan zdrowia na wszystkie kolejne lata życia. Żadna sztuczna mieszanka nie jest w stanie odtworzyć unikatowych właściwości pokarmu naturalnego, zwłaszcza właściwości immunologicznych, przeciwzapalnych, enzymatycznych, hormonalnych oraz stymulujących procesy rozwoju komórek i układów.

 

 

1.       http://www.imid.med.pl/images/do-pobrania/Zywienie_niemowlat_www.pdf

2.       American Academy of Pediatrics (2012), Breastfeeding and the Use of Human Milk, Pediatrics, nr 3, s. 827–841.

3.       Bernatowicz-Łojko U., Wesołowska A., Wilińska M. (2012), Udział pokarmu kobiecego w żywieniu dzieci do 2. r.ż. w Polsce na przykładzie województwa kujawsko-pomorskiego, Standardy Medyczne. Pediatria, t. 9, nr 2, s. 281–288.

4.      ESPGHAN Committee on Nutrition (2009), Breastfeeding, Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, t. 49, nr 1, s. 112–125.