ABC tarczycy, czyli co warto wiedzieć - cz.1

„Mam tarczycę!” Na pewno każdy kiedyś słyszał to określenie. Odnosi się ono do zaburzeń pracy tego gruczołu. Niestety, choroby tarczycy stają się problemem coraz bardziej powszechnym i coraz więcej osób boryka się z nimi na co dzień.

Tarczyca jest jednym z największych gruczołów dokrewnych. Znajduje się w przednio-dolnej części szyi, a jej waga waha się w granicach 30-60 g. Zazwyczaj składa się z dwóch płatów bocznych połączonych wąską cieśnią. Jest odpowiedzialna za wytwarzanie hormonów tarczycy, tyroksyny (T4), trójjodotyroniny (T3) i kalcytoniny. Pierwsze dwa wpływają na metabolizm i termogenezę, trzeci odpowiada za gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu. Ponadto, hormony tarczycy wpływają na wiele innych czynności naszego organizmu m. in. rozwój płodu, wzrost, czynności nerek, prawidłową pracę układu sercowo-naczyniowego, układ odpornościowy czy nerwowy, a także libido i płodność.

Na ogół z tarczycą błędnie kojarzony jest jeszcze jeden hormon - tyreotropina (TSH), który jest hormonem przysadki, a dokładnie jej przedniego płata.  Skąd zatem bierze się to błędne skojarzenie? Otóż działanie przysadki i tarczycy jest ze sobą ściśle powiązane, a to za sprawą wzajemnego oddziaływania ich hormonów na siebie. Tyreotropina (TSH) pobudza tarczycę do produkcji T4 i T3, a hormony tarczycy (T4 i T3) hamują wydzielanie TSH. Odbywa się to na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Zdrowa tarczyca pobudzona przez TSH wytwarza ok. 60% T4 i ok. 20% T3. Dodatkowo, w wątrobie, nerkach i jelitach dochodzi do konwersji T4 do T3 na skutek działania dejodynaz, które odłączają jeden atom jodu od tyroksyny. Aby mogła ona prawidłowo zachodzić, oprócz sprawnych, wspomnianych już narządów, musimy zapewnić odpowiednią ilość cynku, selenu, żelaza i miedzi w naszym organizmie.

Jaki pierwiatek jest najczęściej kojarzony z pracą naszej tarczycy? Oczywiście jest to jod. Aby tarczyca mogła prawidłowo wytwarzać swoje hormony należy zadbać o odpowiednią jego podaż wraz z dietą. Pierwiastek ten bowiem wchodzi w skład tyroksyny i trójjodotyroniny, a jego niedobór powoduje spadek wytwarzania tych hormonów. Dzienne wystarczające spożycie (AI) zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn wynosi 150 µg. Dla kobiet ciężarnych - 220 µg. Natomiast w trakcie laktacji - 260 µg. Gdzie szukać jodu będąc na diecie wegańskiej? Do najbogatszych źródeł tego pierwiastka zaliczamy różnego rodzaju algi morskie. Kombu, arame i kepl zawierają ok. 300 razy więcej jodu niż ryby morskie. Ponadto znajdziemy go w jodowanej soli, wzbogacanej wodzie mineralnej, oraz oczywiście, w mniejszych ilościach, w warzywach: pieczarkach, brokułach, orzechach ziemnych, szpinaku, czy pestkach dyni.

Choroby tarczycy są niestety jednymi z najczęściej występujących. Według szacunków mogą dotykać nawet ponad 300 milionów ludzi na świecie, z czego duża część nie  wie, że jest chora. Kobiety chorują znacznie częściej, niż mężczyźni.

Do najczęstszych schorzeń zaliczamy:

·        niedoczynność tarczycy związaną z niedostateczną produkcją hormonów,

·        nadczynność tarczycy związaną z nadmierną produkcją hormonów,

·        guzki tarczycy,

·        zapalenia tarczycy .

Wyróżniamy również autoimmunologię Hashimoto oraz autoimmunologię Gravesa-Basedowa.

Szczególnie w przypadku wystąpienia niedoczynności, bądź nadczynności rola diety odgrywa szczególne znaczenie, ze względu na zmienione tempo metabolizmu. Ponadto, przy nieprawidłopwej pracy tarczycy mogą wystąpić także inne zaburzenia tj. cukrzyca typu 2, insulinooporność, nadwaga i otyłość, zaburzenia płodności, zachwianie gospodarki lipidowej organizmu, zaburzenia gospodarki mineralnej kości, zaburzenia układu krążenia, czy inne choroby autoimmunologiczne (cukrzyca typu 1, celiakia, toczeń trzewny, reumatoidalne zapalenie stawów) wymagające specjalnego żywienia.

Jak zatem monitorować pracę naszej tarczycy? Lekarzem, który sprawdzi, czy wszystko z naszym największym gruczołem dokrewnym jest w porządku, jest endokrynolog. Do niego należy udać się w celu wykonania USG tarczycy. Dodatkowo zleci wykonanie badań: FT4 (wolna tyroksyan), FT3 (wolna trójjodotyronina), TSH (tyreotropina), anty-Tg (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie) oraz anty-TPO (przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie). Przeprowadzi także wywiad, w celu ustalenia wszystkich objawów, które mogą towarzyszyć zaburzeniom pracy tarczycy, co ułatwi diagnozę. Jeśli czujesz się przemęczony, osłabiony, towarzyszą Ci ciągłe spadki nastroju, Twoja waga uległa gwałtownemu wzrostowi, bądź spadkowi pomimo braku zmiany w żywieniu, to może być sygnał, że Twoja tarczyca potrzebuje wsparcia. Nie lekceważ tego i udaj się do specjalisty w celu uzyskania diagnozy. Jeśli jednak z Twoją tarczycą jest wszystko w porządku, nadal warto od czasu do czasu monitorować jej stan, aby w razie jakichkolwiek zaburzeń mieć odniesienie do poprzednich wyników badań. Jak głosił Hipokrates: „lepiej zapobiegać, niż leczyć”.

 

Bibliografia:

1.       Ihnatowicz P, Ptak E. Rozszyfruj swoja krew. Praktyczny poradnik dla każdego. Bydgoszcz 2017.

2.       Jarosz M, BułhakJachymczyk B. Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych. Warszawa. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008.

3.       Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005.

4.       Stolińska-Fiedorowicz H., Dieta w niedoczynności tarczycy. Wegetarianizm a Hashimoto., „Współczesna dietetyka”, (05) 2016, 31-35.